Kayit yo‘li: O‘tmishning o‘zgarmas muhri. Sardor tog‘ qishlog‘ining cho‘poni edi. Biroq uning dunyosi faqat qo‘ylar va yaylovlardan iborat emasdi; u ko‘rgan har bir narsani miyasida jamg‘aradigan bir “guvoh” edi. Madina bilan bo‘lgan bog‘lanishi qishloqning shovqinli yolg‘onlaridan yiroq edi. Sardorning o‘sha kichik daftariga yozgan har bir yozuvi — Madinaning o‘sha kuni kiygan ro‘molining rangi, shamolning yo‘nalishi, Madina “Seni kutaman” degan o‘sha lahzaning vaqt belgisi — aslida uning Kayit yo‘li edi. O‘sha paytlarda hech kim “blok zanjiri” demasdi. Ammo Sardor uchun hayot bir qator ketma-ket harakatlardan iborat edi. Agar va’da bergan bo‘lsa, o‘sha va’da o‘tmishdagi barcha qadamlariga zid bo‘lmasligi kerak edi.
Keyin o‘sha falokat keldi. Boy, qishloqning eng katta o‘yinini o‘ynadi: “Oltin koni” yolg‘oni. Sardor, butun qishloq guvohligida, halolligi bilan tanilgan o‘sha cho‘pon, bir zumda yolg‘onchi deb tanishtirildi. Boy butun qishloqqa “Sardor aslida pulni qimorda yeb qo‘ygan, endi esa mendan tilanchilik qilyapti” deb bir ssenariy chizdi. Qishloq o‘sha lahzaning hissiy chalkashligida Boyning “hozirgi” yolg‘oniga ishondi. Sardorning o‘tmishdagi halolligi Boy yaratgan katta shovqin ichida bug‘lanib ketgandi. Madina Sardorning vayron bo‘lgan holatini ko‘rib, o‘sha daftarni keltirdi. “Odamlar voqeani eslaydi, lekin Kayit yo‘lini ko‘ra olmaydi,” dedi. Daftarni ochdilar. Sardorning yozuvlari shunchaki hissiy kundaliklar emasdi; ular bir haqiqat zanjiri edi. Boyning soxta xaritani sotgan kuni Sardorning daftarida “Bugun Boy bilan soat falanda, falon dalada uchrashdik” yozuvi bor edi.
Bu Boyning o‘sha kuni qishloqda bo‘lmaganini da’vo qilgan vaqtiga zid edi. Keyingi sahifada, to‘lovni qilganligiga qarshi qishloq do‘konchisining imzosi bor bir qog‘oz parchasi “blok”dek daftarga qo‘shilgan edi. Har bir yozuv oldingi yozuvning ustiga qo‘shilib borar, bir-birini tasdiqlar va Boyning yolg‘onini imkonsiz qilardi. Qishloq ahli daftarga qaraganida, shunchaki bir cho‘ponning kundaligini emas, balki o‘zgartirib bo‘lmas bir haqiqatni ko‘rdilar. Chunki yolg‘on o‘z ichida uzilgan bo‘ladi; lekin haqiqat, zanjirdek bir-biriga bog‘langan. Boy o‘z yolg‘onining o‘z tarixiy jarayoniga zid kelishini ko‘rganida, uning zirhi (yolg‘oni) parcha-parcha bo‘ldi. Kayit yo‘li — mana bu: Harakatlaring natijalaringga mos keladigan shaffoflik. Bu qo‘rqinchli narsa emas; bu insonning o‘z hayoti ustidan hukmronligi. Bugun biz blok zanjiri deb atayotgan texnologiya shunchaki ma’lumot saqlash usuli emas; bu insonning “men shu yerda bo‘lganman va bu natijani yaratganman” deb ayta oladigan raqamli vijdonidir.
Sardor va Madina o‘sha kuni tushundilarki; shaffoflik nazorat mexanizmi emas, haqiqatning qo‘riqchisidir. Ularning hayoti endi har bir qadam keyingisini tasdiqlaydigan “zanjir”ga aylangan edi. Farzandlari bo‘lgach, ularning hayotiga ham o‘sha shaffoflikni muhrlab qo‘ydilar. Yolg‘onni davom ettirish qiyin, chunki har bir yolg‘on yangi yolg‘onni talab qiladi. Holbuki, Kayit yo‘lida haqiqat har qadamda o‘zini qaytadan tasdiqlaydi.
“Sardorning daftari shunchaki qog‘ozdan iborat emasdi; u vaqt oqimiga qarshi turgan muhr edi. Hozirgi dunyoda esa Kayit yo‘li endi raqamli daftarlarda — blok zanjirlarida — jon topyapti. Bir bitim qilganingizda, va’da berganingizda yoki bir qiymat yaratganingizda; endi u vaqt muhrlab qo‘ygan haqiqatga aylanadi. Kayit yo‘li — ‘mening so‘zim, mening tarixim’ deganidir.” Endi, mavzu bilan juda bog‘liq, qadimdan yaratilgan bir qo‘shig‘imiz bor: Keling, “Zanjiri Majnun”ni tinglaylik. Bu eski turku, yo‘qotishlarning izini quvgan bir oshiqning faryodini hikoya qiladi, xuddi Kayit yo‘li kabi har bir ohni zanjirlaydigan daftar. Nu-Metal va Alternativ Rock; yuqori energiyali bo‘ron. Agressiv va distortatsiyalangan elektro gitara rifflari, zanjirning parchalanishiga o‘xshagan o‘tkir hirs bilan ishga tushadi.
Qattiq slap-bass ritmlari, Kayit yo‘lining o‘sha silkinmas mexanikasini bolg‘adek urg‘ulab turganda; og‘ir snare zarbalari va kristal tiniqligidagi hi-hatlar, industrial synth dokulari bilan qo‘shilib keskinlikni cho‘qqiga ko‘taryapti. Chuqurdan kelayotgan, xirillagan va isyonkor bir erkak ovozi, naqarotda faryodga aylanayotgan o‘sha g‘azabli va bo‘ysunmas ohangi bilan; haqiqatni muhrlaydigan bloklarning og‘irligini, xom va ehtirosli bir hissiyot bilan, tez artikulyatsiyada baqiryapti.
“Yo‘l-yozuv” tushunchasi – yani ma’lumotlar va natijalarni kuzatish, oldindan bilish mumkin bo‘lgan tartibda yozib borish mexanizmi, bugungi “Blok Zanjir” (Blockchain) texnologiyasi va unga asoslangan taqsimlangan daftar tizimlarida o‘zining kuchli ifodasini topadi. Biror amal bajarilsa, uning natijasi (masalan, biror narsaning qo‘ldan-qo‘lga o‘tishi) o‘sha zahoti va abadiy daftarga yozib qo‘yiladi. Shunday qilib, tizimdagi har qanday natijaning kelib chiqishiga va u o‘tgan barcha bosqichlariga orqaga qarab xatosiz yetib borish mumkin. “Yo‘l-yozuv” shunchaki texnik protokol emas; Mustafo olamida bu – ong, harakat va natijalar o‘rtasidagi mutlaq oshkoralik va kuzatish imkoniyatini anglatadi.
“Topishmog‘imiz shu yerda; Kayit yo‘lining shaffof oynasida o‘zingizni ko‘ring: Nim yozilsa o‘chmaydi, qancha ko‘p bo‘lsa shuncha ishonchli. O‘zini yashirganga tuzoq, halolga esa zirhdir. O‘tmishni bugunga bog‘laydigan, kelajakni yolg‘onlardan tozalaydigan o‘sha muhr nima?” Sardorning daftari bo‘lmaganda, hikoya qanday tugaydi? Balki Boy g‘alaba qilgan bo‘lardi, lekin haqiqat tarix qorong‘iligida “yo‘qotilgan ma’lumot” bo‘lib qolardi. Xo‘sh, sizning hayotingizda o‘chirilishini istaydigan bir ‘blok’ingiz bormi, yoki Kayit yo‘lining bor shaffofligi bilan yuzlashishga tayyormisiz? Izohlarda, o‘z hayotingizning ‘zanjirlari’ni baham ko‘ring.” #KiberpankOvozliKitob #OzbekchaGopher #mustapha #ahmetdll #ahmetduzen #ahmetdüzen Telegram
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder