Himoya Devori: Yolg‘izlikning Ishonchli Qal’asi. Sardor bilan Madina, universitet yillarida ma’lumot nimaligini bilmas ekan, bir-birlarining ruhlariga ochgan derazalari naqadar qadrli ekanini hech o‘ylamagan ham. O‘sha paytlarda raqamli dunyo — bir ulashish bog‘i edi. Sardor birinchi elektron pochtasini olgach, Madinaga otgan o‘sha ilk “Salom”ida butun hayotini bir nafasda unga ishonib topshirgan. Ishonch, ma’lumot oqimi emas, balki borliq usuli edi. Yillar o‘tib, raqamli dunyo bir kuzatuv sayilgohiga aylanganda, Sardorning ichidagi o‘sha himoyalanish instinkti jimgina xuddi u qari (shish)day o‘sa boshladi. Avvaliga aqliy edi: bir VPN xizmati, bir necha maxfiylik sozlamalari… Ammo bu xavfsizlik izlanishi Sardorning miyasida bir “Vahimali Yakkalik”ka aylandi. Sardor endi atrofidagi har bir odamni, har bir ilovani, hattoki har bir ulashishni potensial bir teshik, bir zaiflik, bir tahdid sifatida ko‘ra boshladi.
Sardorning raqamli devorlari oshib borgan sari, ularning orasidagi o‘sha organik bog‘lanishning havosi kamaydi. Endi u surat ulashmaydi, xotiralarini bulutli xizmatda ham saqlamaydi, hamma narsani mahalliy disklar, shifrlangan sandiqlar zulmatiga qamab qo‘ydi. Madina, Sardorning ko‘zlarida endi “ishonch” emas, “shubha” ko‘rdi. Bir kuni, yillar davomida yig‘ilib kelganini chiqarib tashladi Madina: “Sardor, sen faqat o‘zingni himoya qilmayapsan. Sen, birga to‘qigan o‘sha insoniylik to‘ridan o‘zingni uzib tashlayapsan. Devorlaring shunchalik balandki, endi yorug‘lik ham oramizga kirishiga ruxsat bermayapsan.” Sardor esa o‘sha sovuq, analitik javoblaridan birini berdi: “Bu tanlov emas, bu majburiyat. Ma’lumotlarim mening o‘zimdir va o‘zimni himoya qilish — hozirgi zamonning yagona haqiqiy fazilati.”
Aynan o‘sha zamonda, Sardorning xudbinligidan kelib chiqqan bu instinkt qanchalik buzg‘unchi ekanini ko‘rdilar. Sardor ma’lumotni “umumiy haq” emas, “o‘ziga tegishli mulk” deb qaragan sari, jamiyatning o‘sha ko‘rinmas, jimgina ishonch to‘qimasini o‘z qo‘llari bilan yulib tashlayotgan edi. Agar har kim o‘z qal’asiga chekinib olsa, jamiyat degan narsaning o‘rnida faqat bir-biriga g‘arazli, yakka-yakka turgan odamlar uyumi qolar edi. Madina Sardorning qo‘llarini tutdi; qo‘llari muzdek edi, xuddi devorlari kabi. “Sen faqat ma’lumotni himoya qilmayapsan, Sardor, sen kelajakni himoya qilishdan voz kechyapsan. Chunki kelajakni qurish uchun, ma’lumotni emas, ishonchni ulashish kerak.”
Sen bu devorlarning ichida yolg‘iz o‘zing xavfsiz bo‘lishing mumkin, ammo bir yolg‘iz mahbusdasan. Inson bo‘lishning bahosi — biroz himoyasiz qolishdir; chunki himoyasiz qolmaganing hech bir joyda haqiqiy bog‘lanish qurilmaydi. Sardor o‘sha paytda tushundi: o‘z manfaatini, o‘z shaxsiy hududini hamma narsadan ustun qo‘ygan o‘sha “xavfsizlik” izlanishi, aslida uni inson bo‘lishning eng asosiy fazilatidan — ya’ni ‘boshqasiga ishonish jasorati’dan mahrum qilgan ekan. O‘z qal’asini himoya qilish uchun, jamiyat uyining ustunlarini buzib tashlagan ekan. “Xavfsizligimiz, boshqalardan qo‘rqishimizning aksimi, yoki kattaroq bir yaxshilikka bo‘lgan ishonchimizning bir bo‘lagimi? Sardor, devorlari ortida bexatar edi, lekin ayni paytda ko‘rinmas ham edi. Xo‘sh, biz-chi? Biz nimani himoya qilish yo‘lida bir-birimizni yo‘qotish tavakkaliga boramiz?”
Hikoyada ko‘rganimizdek, himoyalanish instinkti — ya’ni vahimali yakkalik (paranoyak bireycilik) — boshida o‘zimizni himoya qilish maqsadida paydo bo‘lsa-da, vaqt o‘tishi bilan faqat o‘z manfaatimizni birinchi o‘ringa qo‘yadigan, boshqalar bilan bog‘larimizni zaiflashtiradigan bir ahvolga aylanib qolishi mumkin. Endi sizlarga bir savol beraman, javoblaringizni izohlarda yozishingizni juda xohlardim. Savol: Bir inson o‘zini himoya qilish uchun ko‘targan devorlari, qachon himoyalanish vositasi bo‘lishdan chiqib, uni yolg‘izlashtiradigan bir qamoqxonaga aylanadi? Bu holatni oldini olish uchun ham o‘zimizni, ham jamiyatsimon bog‘larimizni bir vaqtning o‘zida qanday saqlay olamiz?
Aynan shu hisni, shu holatni yillar avval juda chiroyli tasvirlagan bir qo‘shig‘imiz bor. So‘zlari bilan, kuyi bilan bu mavzuning tamg‘asini bosganday bo‘lgan o‘sha asarni birga tinglaymiz: Modern Noir Soul-Trap; D Minor Harmonic gamining sirli va tarang tini. 1960-larning ‘Wall of Sound’ aks-sadosi bilan bezatilgan vintage torli asboblar, tutab turgan bir jazz klubining o‘sha qorong‘u va nosta’ljiq kayfiyatini yaratganda; kutilmaganda ishga tushadigan 2026 model qattiq Trap davullari va buzilgan 818 (sakkiz yuz o‘n sakkiz) bas siljishlari, o‘tmish bilan kelajakni larzaga keltiradigan darajada to‘qishtiradi.
Chuqur, bariton bir saksofonning og‘riq bilan ingrashi, dahshatli pianino va elektr gitara riflarining ustiga qo‘nadi. Emi Uaynxausni eslatadigan, melizmatik va o‘taketib ishtiyoqli bir kontralto vokal, ‘Input Waiting’ estetikasining o‘sha yopishqoq jimjitligida aks sado berganda; dramatik bir operativ ko‘tarilish bilan zirhning parchalanishini va uning ostidagi o‘sha yalang‘och, himoyasiz inson haqiqatini bir fojia kabi baqirib chiqadi.
Himoya instinkti, xudbinlikning eng asosiy tarmog‘i sifatida hozirgi zamonda Raqamli Maxfiylik Himoyasi orqali yaqqol ko‘zga tashlanadi. Xudbinlikdan kelib chiqqan bu instinkt, bir tomondan shaxsiy ma’lumotlarning nozikligini ko‘rsatib qo‘yadi, ikkinchi tomondan esa — odam o‘z manfaati (shaxsiy daxlsizligi) uchun hamma uchun birga yechim topish o‘rniga, faqat o‘z qal’asini baland qilishga urinadi. Inson ongiga ta’siri jihatidan, bu himoyalanish instinkti, idrok darajasida Vahimali Yakkalikni (Paranoyak Yolg‘izlikni) keltirib chiqaradi. Inson ongiga ta’siri jihatidan, bu himoyalanish instinkti, idrok darajasida Vahimali Yakkalikni (Paranoyak Yolg‘izlikni) keltirib chiqaradi. Inson ongiga ta’siri jihatidan, bu himoyalanish instinkti, idrok darajasida Vahimali Yakkalikni (Paranoyak Yolg‘izlikni) keltirib chiqaradi. Odam o‘zini himoya qilish instinkti bilan harakat qilganda, o‘zi bilmagan holda, ma’lumotlar va xavfsizlik hamma uchun umumiy huquq ekani degan fikrdan uzoqlashadi, faqat o‘z shaxsiy hududini saqlashni birinchi maqsad qilib qo‘yadi. VPN, maxfiy brauzer, ruxsatlarni cheklash… bularning hammasi bugungi odamning ‘himoyalanish instinkti’ning raqamli ko‘rinishidir.
Vahimali Yakkalik (Paranoyak Yolg‘izlik) degan ta’rif juda yaxshi, lekin buni yana bir qadam oldinga olib chiqib, bu shaxsiy himoyalanish moyilligining jamiyatga tegadigan oqibatlari va mumkin bo‘lgan qulashlarni ham ko‘z oldiga keltirsang, matn nafaqat kuchli bo‘ladi, balki o‘qigan odamni ham chuqurroq anglab yetishga tortadi. Inson ongiga ta’siri jihatidan, bu himoyalanish instinkti, idrok darajasida Vahimali Yakkalikni (Paranoyak Yolg‘izlikni) keltirib chiqaradi. VPN, maxfiy brauzer, ruxsatlarni cheklash… bularning hammasi bugungi odamning ‘himoyalanish instinkti’ning raqamli ko‘rinishidir. Inson ongiga ta’siri jihatidan, bu himoyalanish instinkti, idrok darajasida Vahimali Yakkalikni (Paranoyak Yolg‘izlikni) keltirib chiqaradi.
“Topishmoqning javobi shu: Inson bo‘lishning bahosi — biroz himoyasiz qola bilishdir. Bir insonning ko‘targan devorlari, o‘zi bilan dunyo orasiga emas, balki o‘zi bilan o‘zining ‘insonligi’ orasiga kirganda bir qamoqxonaga aylanadi.” Siz, o‘z chegaralaringizni himoya qilganda, aslida qaysi ko‘priklaringizni yoqib yuboryapsiz? O‘z hikoyangizda, ‘xavfsizlik’ bahonasi bilan kimdan uzoqlashdingiz? Izohlarda shu ‘devorlarning’ hikoyasini yozing, balki birgalikda buzib tashlarik.” #KiberpankRivoat #OzbekchaGopher #mustapha #ahmetdll #ahmetduzen #ahmetdüzen Telegram
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder