Asabiy Qulf: Dopaminning Soxta Huzuri. Sardor, Anqaraning o‘sha kulrang, beton ofislarida har kuni "muvaffaqiyatli professional" niqobini taqib yurgan bir aktyor edi. 32 yoshdagi hayoti; gavjum metrobus bekatlari, sovuq qahvalar va yolg‘iz oqshomlarning jimjitligi ustiga qurilgan edi. Ofisdagi hamma uni "tinch va o‘zini tuta biladigan" deb bilardi; holbuki Sardor, bir porox bochkasidek edi. Madina esa uning bu sun’iy tinchligining orqasidagi o‘sha qo‘rqoq va yashirin chuqurlikni sezadigan, qishloqdan shaharga ko‘chib kelgan nozik ruhli bir grafik dizayner edi. Bir yildan beri, Sardor uchun bir tur "haqiqat langari"dek edi. Ammo o‘sha juma kungi yig‘ilish, barcha qulflarning zanglana boshlagan payti edi. Patronning loyihasini jamoa oldida yerga urishi (qattiq tanqid qilishi), Sardor uchun shunchaki ishdan kelgan bir tanqid emas, balki o‘zligiga otilgan bir o‘q edi.
Sardor, hojatxonaga qochganida, ko‘zgudagi aksiga qaradi; yuzidagi o‘sha xira ifoda, aslida ichidagi bo‘ronning tashqariga chiqayotgan edi. O‘sha damda, Asabiy Qulf ishga tushdi. Og‘riq shunchalik chuqur ediki, miyasi uni ishlash o‘rniga, boshqa bir tomonga yo‘lladi. Sardor telefonini chiqardi, go‘yo bir giyohvand ignasini tayyorlaganday Instagram ga kirdi. Eng "beg‘ubor" onini tanladi; bir tog‘ cho‘qqisidagi o‘sha eski surat. Filtrlarni qo‘llayotganda, qo‘li titrayotganini sezmay qoldi. Ulash tugmasini bosgan zahoti, birinchi yoqtirishlar kela boshladi. Bildirishnomalar ekraniga tushgan sari, ko‘kragidagi o‘sha qistirgan tuyg‘u, o‘rnini soxta bir yengillikka bo‘shatib berdi. "Sensan sulton!", "Ajoyibsiz Sardor!" degan izohlar, patronning o‘sha og‘riq keltirgan ovozini miyasidan o‘chirib tashladi. Sardor, og‘rig‘ini yoqtirish(lar) bilan qulflab qo‘ygandi. Dopamin, haqiqatning ustiga bir parday tushdi.
Biroq bu qulf, vaqt o‘tishi bilan Sardorni Madinadan ham uzib qo‘ydi. Madina bilan har uchrashganida, Sardor aslida bir "ekran simulyatsiyasi"ni boshdan kechirardi. Bir oqshom Madina, o‘sha beg‘ubor, ammo keskin savolni berganida: "Hamisha komil ko‘rinasan, lekin ichingdagi o‘sha yaralar qayerda?" — Sardor uchun bu qulf, birinchi marta tebranishga (silkinishga) boshladi. Madinaning ovozi, Sardorning yoqtirish (beğeni) ovozlarini bosib ketdi. "Men seni filtrlangan emas, balki yarador holating bilan istayman," deganida, Sardorning miyasida bir bilish(dagi) qulash yuz berdi. O‘sha yoqtirish(lar)ning aslida birer "og‘riq qoldiruvchi" ekanini, ammo bu hap(lar)ning uni kundan kunga ko‘proq xira qilayotganini birinchi marta o‘sha damda ko‘rdi.
Sinish (yoki: keskin o‘zgarish) momenti, telefonining ekraniga qaragan o‘sha payt edi: Madinaning ko‘zlaridagi o‘sha g‘am, Sardorning raqamli dunyodagi hamma o‘sha 100 ta yoqtirishiga arzardi. O‘zining "Asabiy Qulfi"ni o‘z qo‘llari bilan qurganini, og‘riqdan qochish uchun his-tuyg‘ularini bir muzey oynasiga qamab qo‘yganini payqadi. O‘sha kechasi telefonini o‘chirib, zulmatga cho‘mganida, boshidan kechirgan tuyg‘u qo‘rquv emas, balki bir yalang‘och anglab yetish azobi edi. Insonning o‘zini aldayotganini bilishi, do‘zaxning eshigini ochgandek edi. Ammo o‘sha eshik ochilmaguncha, hech qanday ozodlik mumkin emas edi. Tongda patronining oldiga chiqqanida, endi komil Sardor yo‘q edi; faqat "shu yerda turgan", xatolari, og‘rig‘i va yalang‘ochligi bilan turgan bir inson bor edi. Va g‘alati — o‘sha damda haqiqiy kuch, og‘riqdan qochishda emas, balki og‘riqning tubida tura olishda ekanini kashf qildi.
"Bir og‘riqni, birgina bosish bilan tinchlantira olasan deb o‘ylash — hayot sen oldiga qo‘ygan eng katta xayoldir. Asabiy Qulf — bu, haqiqiy yaralaring ustiga yopishtirilgan raqamli lenta; yara bitmaydi, shunchaki uyuqib qoladi. Xo‘sh, o‘sha lentani sug‘urib olganingda, uning tagida nima kutayotganidan qo‘rqasanmi?" Sardorning qulfni ochgan o‘sha onini bir o‘yla. Sizningcha, bir asabiy qulfni payqaganingda, avval nima qilasan? Bu bir topishmoq: "Og‘riqni qulflaydigan kalit raqamli, ochadigan esa nima?" Javobingizni izohlarga yozing, birga munozara qilaylik – balki sizning hikoyangiz ham birovni qutqarar? Nima deysiz?
Endi, bu hikoya aynan Asabiy Qulf mexanizmini tasvirlayapti — hissiy og‘riqni ijtimoiy tarmoqlardagi ma’qullanish dopingi bilan to‘sish. Juda qadimda ishlangan bir qo‘shig‘imiz bor, keling uni tinglaymiz. Qo‘shiqni oching, tinglang; so‘zlari aynan shu yaraga tegib turibdi. Gospel Trap / Soulful Drill; og‘ir, yerni silkitadigan 808 baslari va kristal tiniq hi-hit urishlari bilan boshlanadi. Pipe organ (cherkov organi) tınısi, qorong‘u va kinematik bir xor bilan qo‘shilib, chuqur, soul usulidagi vokal harmoniylarini yaratadi. Bir va’zning samimiyligi bilan bir ko‘cha g‘azabini ichiga olgan bu parchada, vokal (ovoz): bir yo‘l ko‘rsatuvchidek sokin boshlaydi, ammo sinish nuqtasida o‘sha Asabiy Qulfning parchalanishini tasvirlaydigan g‘adir-budur, o‘taketib ishtiyoqli va soulga to‘la ovozlarga aylanadi.
Hissiy og‘riqni to‘sadigan mexanizm, boshqa so‘z bilan aytganda Asabiy Qulf — bugungi kunda odamning Ijtimoiy Tarmoqlarda Tinimsiz Ma’qullanish Izlashi yo‘li bilan o‘zini hissiy jarohatlardan yoki ojizlik hissidan himoya qilish urinishida ko‘zga tashlanadi. Odam, tanqid yoki umidi puchga chiqish bilan yuzma-yuz kelish o‘rniga, bila turib, ko‘rinma dunyodagi o‘sha o‘lchab bo‘ladigan ma’qullanish dozasiga yuzlanadi. Kishi, vaqt o‘tishi bilan hissiy chidamlilikni rivojlantirish o‘rniga, har bir og‘riq keltiradigan narsaga duch kelganda, o‘z-o‘zidan raqamli qochish mexanizmiga murojaat qilishni o‘rganib oladi. Bu harakat, miyaning dopamin tizimini qo‘zg‘atib, haqiqiy og‘riqning asabiy yo‘llarini bir onda qulflaydi.
"Topishmoqning javobi: Sardor, og‘riqni qulfladim deb o‘ylardi, lekin aslida o‘zining hissiy yetukligini qamab qo‘ygandi. Siz, bu Asabiy Qulfingizni qachon payqadingiz? Bir muvaffaqiyatsizlik paytida, og‘rig‘ingizni chindan his qilish o‘rniga, raqamli bir ma’qullanishga panoh topganingizni sezgan o‘sha ilk onni eslaysizmi? Izohlarda bu 'qulfni ochish' jarayonini yozib qoldiring; balki bir-birimizning ozod bo‘lishimizga kalit bo‘lariz." #SuniyIntelektOongi #OzbekchaGopher #mustapha #ahmetdll #ahmetduzen #ahmetdüzen Telegram
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder