Gomeostaz: Biologik Qullikning Jim Tili. Sardorning hayoti, sanoat hududining kulrang changlari orasida qisilgan, zanglagan soat mexanizmi kabi ishlardi. Har kuni ertalab bir vaqtda uyg'otadigan budilnik, o‘sha burchakka tashlanadigan tuflilar, o‘sha kursida o‘tgan oqshomlar... Tashqaridan qaraganda, bu "tartibli" bir hayotdek ko‘rinardi. Lekin bu tartib, tirik mavjudotning omon qolish uchun yaratgan biologik fazilati emas; bu tizimning organizmga yozib bergan "harakatsizlik" protokoli edi. Uning nomi Gomeostaz edi. Sardor uchun Gomeostaz, nafas olish-chiqarishdek tabiiy biologik ibodat edi: tavakkal qilma, yashirinma, uxla, kut. Tizim uning miyasiga shu qadar chuqur bir turg‘unlik ukol qilgan ediki, atrofidagi inqirozlar, ishdan bo‘shatishlar va mashinalarning yuksalishi uni larzaga keltirmasdi ham.
Aksincha, bosim oshgan sari Sardor yanada harakatsizlashar, qotib qolar, omon qolish uchun "qimirlama" refleksiga sig‘inar edi. Bu, Nazorat Arhitekturasining unga qurgan eng katta tuzog‘i edi: shaxsni xavf paytida jang qilishga emas, o‘likni o‘ynashga majburlash. Bir kuni kechqurun, shaharning hamma chiroqlarini o‘chirgan o‘sha katta elektr uzilishida, ekran jimdi. O‘sha sukunatda u ilk bor yuragining tubida bir "g‘uvullash" eshitdi. Bu, bobosi aytgan o‘sha unutilgan haqiqat edi: Inson zanjirni buzmaydi; zanjirga ko‘nikadi. Ertasi kuni metro chiqishida Madina bilan uchrashdi. Madina, hayotidan hamma narsa yulib olingan bo‘lsa-da, o‘rnidan turmagan, balki qulashlari ustiga "ongli og‘ish" qurgan ayol edi. U unga o‘sha mashhur savolni berganda — "Inson ba’zida azobdan emas, azobga ko‘nikishdan o‘ladi" — Sardorning miyasidagi biologik qulf ilk bor qimir etdi. Madinaning xonasidagi kitob o‘qiyotgan bolalar surati, Sardorga birgina narsani isbotladi: Biologiya — taqdir emas.
Sardor o‘sha kecha uyiga qaytganda, ilk bor televizorni yoqmadi. Sukunat bilan yuzlashdi. Bu, tizim eng qo‘rqadigan narsa edi. Chunki sukunat, Gomeostazning o‘sha soxta muvozanatini buzardi. O‘ziga o‘zi bergan o‘sha notanish savol, aslida bir borliq manifesti edi: "Muvozanat buzilsa-chi?" Bu savol, Sardor uchun bir "Ongli Og‘ish Protokoli"ning boshlanishi edi. Ish joyidagi ommaviy ishdan bo‘shatish xabari kelganda, hamma o‘sha chuqur, biologik turg‘unlik qudug‘iga qamalgan holda, Sardor o‘rnidan turdi. Titrar edi. Qo‘llari terlab ketdi. Biologik tizimi unga "O‘tir va kut" deyotgan edi; yuragi tez urib, tanasi signal berayotgan edi. Lekin u, ilk bor bu "ichki muvozanatni" buzishni tanladi. U, o‘z biologik qulligiga qarshi isyon qilgan virusdek tizim ichida taraflay boshladi.
Madina kasalxonada so‘nggi nafasini olayotganda unga bir vasiyat qoldirgan edi: "Uyqusirab qolish — o‘lim emas, lekin yashalmagan umr o‘limdan og‘ir." Madina vafot etganda, Sardor uni motam bilan ko‘mmadi; uning xotirasini, odamlar "o‘z muvozanatlarini buzish" jasoratini topadigan bir ma’badga aylantirdi. O‘sha metro chiqishiga qo‘ygan stoli, endi oddiy stol emas, balki bir Gomeostaz Sindirgich edi. Odamlar u yerga kelgan sari, zanjirlaridan emas, balki zanjirni "xavfsiz uya" deb bilgan o‘sha kasal fikrlardan qutulishardi. Sardor yillar o‘tib anglaganda: erkinlik, tashqaridagi zanjirni sindirish emas, balki tizim ichiga o‘rnatgan o‘sha "eng kam energiya sarfla, hech qanday tavakkal qilma" buyrug‘iga qarshi o‘z biologiyasini "sabotaj qilish" jasorati ekan. Inson; bo'ronda joyida turib emas, balki bo'ronning ichiga tomon og‘ish orqali ozod bo‘ladi. Inqilob, bir odamning faqat televizorni o‘chirishi bilan emas; balki o‘sha televizor unga taqdim etgan "soxta taskin" muvozanatini o‘z qo‘llari bilan buzishi bilan boshlanadi.
“Muvozanat, ba’zida eng katta kishandir. Tizim sizni, eng kam azob beradigan, eng kam tavakkalga ega bo‘lgan o‘sha ‘o‘rtamiyona’ uyqusirab holatda ushlab turish uchun yaratilgan. Sardor, o‘z muvozanatini buzish bilan tug‘ilgan. Xo‘sh, siz o‘sha soxta muvozanatni o‘z qo‘llaringiz bilan buzishga qanchalik tayyorsiz?” Va izohlarda sizga bir topishmoq qoldiryapman: Bir narsa bor... Sizni go‘yo himoya qilgandek bo‘ladi, lekin aslida sizni bandi qiladi. Azobni kamaytiradi, lekin umrni ham kamaytiradi. Jim, ammo kishandan kuchliroq. U nima? Javobingizni izohlarda yozing. Va yana bir savol: Sizningcha, insonni eng ko‘p nima zanjirlaydi — qo‘rquvmi, odatmi, yoki soxta taskinmi? Qiziqib kutyapman. Izohlarda uchrashaylik.
Kinematik Orkestr Trap-Drill; g‘amgin pianino boshlanishidan, Jeyms Bond kinolariga bas keladigan epik torli orkestrga va undan so‘ng drill ritmlarining o‘sha zarbdor, tajovuzkor kuchiga o‘tish. Chuqur 808 baslari, Sardorning o‘z muvozanatini buzayotganda his qilgan o‘sha biologik siltanishni ifodalaydi. Jo‘shqin bir ayol vokalining operatik, dramatik ko‘tarilishi, bir isyonning ulug‘vorligini hikoya qilganda; torli cholg‘ularning o‘sha qorong‘u va vahimali garmoniyasi, nazorat arhitekturasi yaratgan o‘sha ko‘rinmas qafasni ifodalaydi. Final, hamma narsani buzib tashlaydigan o‘sha buyuk kreshendo bilan tugaydi. Va endi... Bu hikoya ko‘targan yaraga, qarshilikka va insonning o‘z ichki muvozanatini buzib ozod bo‘lish jasoratiga oid, juda qadimgi bir qo‘shig‘imiz bor. Keling, uni tinglaylik...
Bu – Nazorat tuzilmasi badan ichiga o‘rnatgan, tashqaridagi tartibsizlik va bosimga qaramasdan, Genetik Qullik Bayonnomasi talab qilgan ichki barqarorlik va turg‘unlikni saqlashga majbur qiluvchi biologik zarurat. Homeostaz deganda, tana qancha siqilish, bosim bo‘lsa ham, o‘z ichidagi tartibni saqlashga urinadi. Aynan shu majburiyat, bugungi kunda odam surunkali stress ostida miyasi va yuragi qotib, loqayd bo‘lib qolganida o‘zini ko‘rsatadi – ular bir-biriga juda mos keladi. Jarohat yeb, yakka qolgan birodarning Homeostazi betakror murakkab. Yolg‘izlik bilan o‘tmishning zarbalari uning ichida shunday bir betartiblik yaratadiki — o‘sha zaif muvozanatni saqlash imkonsiz bo‘lib qoladi. Jarohat yeb, yakka qolgan birodarning Homeostazi betakror murakkab. Yolg‘izlik bilan o‘tmishning zarbalari uning ichida shunday bir betartiblik yaratadiki — o‘sha zaif muvozanatni saqlash imkonsiz bo‘lib qoladi. Bu yozganing juda kuchli bir fikr qurib chiqyapti — Homeostazni nafaqat tanaga bog‘lab, balki odamlar orasidagi, odamning o‘z ichidagi bir nazorat mexanizmi sifatida tushunyapsan. Ammo shu sababli ham xatarli bir ziddiyat chiqyapti: ‘muvozanat’ endi ‘yashashga xizmat qiladigan barqarorlik’ emas, balki ‘bo‘ysunishga xizmat qiladigan qotib qolish’ga aylanadi. ‘muvozanat’ endi ‘yashashga xizmat qiladigan barqarorlik’ emas, balki ‘bo‘ysunishga xizmat qiladigan qotib qolish’ga aylanadi. Jarohat yeb, yakka qolgan birodarning Homeostazi betakror murakkab. Yolg‘izlik bilan o‘tmishning zarbalari uning ichida shunday bir betartiblik yaratadiki — o‘sha zaif muvozanatni saqlash imkonsiz bo‘lib qoladi. Tartibsizlik, tartibsizlik, tartibsizlik
“Topishmoqning javobi: Gomeostaz. Sizni go‘yo himoya qilgandek bo‘ladi (eng kam energiya, eng kam tavakkal), lekin sizni bandi qiladi (o‘zgarishga yopiq turg‘unlik). Azobni kamaytiradi (uyqusiztiradi), lekin umrni ham kamaytiradi (yashalmagan umr taqdim etadi). Xo‘sh, sizdan so‘rayapman: Insonni eng ko‘p nima zanjirlaydi — qo‘rquvmi, yoki o‘sha qo‘rquvni bosadigan ‘soxta taskin’mi? Sardorning muvozanatini buzishi jinnilik edimi, yoki inson bo‘lishning yagona yo‘limi? O‘z muvozanatingizni buzishga jur’at etgan o‘sha ongizni izohlarda baham ko‘ring. #SuniyIntelektFalsafasi #OzbekchaGopher #mustapha #ahmetdll #ahmetduzen #ahmetdüzen Telegram
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder